ग्रामपंचायत सेवा
ग्रामपंचायत खरसोली गावातील प्रत्येक नागरिकासाठी प्रशासनिक, सामाजिक, आरोग्य, शिक्षण, पर्यावरण, डिजिटल व विकासाच्या सुविधा सातत्याने पुरवते. खालील सर्व सेवा गावाच्या प्रगती, सुरक्षितता आणि जनकल्याणासाठी राबविल्या जातात.
खरसोली ग्रामपंचायत पाणीपुरवठा योजनेअंतर्गत प्रत्येक घराला दररोज स्वच्छ पाणी मिळावे याची काळजी घेते. गावातील विहिरी, बोअरवेल, आणि टाक्यांची स्वच्छता ठराविक कालावधीत केली जाते. उन्हाळ्यात पाणीटंचाई टाळण्यासाठी अतिरिक्त टँकर सेवा दिली जाते. गावातील पाईपलाईन नेटवर्कचे आधुनिकीकरण सुरू आहे. "पाणी वाचवा, पाणी जगवा" ही मोहीम ग्रामपातळीवर राबवली जाते. जलसंधारण समितीद्वारे पावसाचे पाणी साठवण योजना, ओढे खोलीकरण, व पाणी मोजणी यंत्रणा सुरू करण्यात आल्या आहेत. भूजल वाढवण्यासाठी रिचार्ज विहिरींचे बांधकाम करण्यात आले आहे. ग्रामपंचायतीने पाणी वापरासाठी स्मार्ट कार्ड योजना सुरू केली आहे. शाळांमध्ये मुलांना जलसंवर्धनाबाबत शिक्षण दिले जाते. तसेच ग्रामसभेत दरवर्षी "पाणी आराखडा" मंजूर केला जातो.
खरसोली गावाने स्वच्छतेच्या दिशेने आदर्श निर्माण केला आहे. दररोज घराघरातून कचरा संकलनासाठी वाहन चालवले जाते. ओला आणि सुका कचरा वेगळा गोळा करून जैविक खतनिर्मिती प्रकल्प सुरू करण्यात आला आहे. गावातील सर्व रस्ते आणि सार्वजनिक जागांची सफाई नियमित केली जाते. गावात कचरा पेट्या प्रत्येक वॉर्डमध्ये बसविण्यात आल्या आहेत. स्वच्छ भारत मिशनअंतर्गत घराघरात शौचालय बांधणी पूर्ण झाली आहे. ग्रामपंचायतीने "स्वच्छता बँक" योजना सुरू केली आहे जिथे नागरिक प्लास्टिक देऊन बदल्यात खत घेतात. विद्यार्थ्यांमध्ये स्वच्छतेचे महत्त्व वाढवण्यासाठी स्पर्धा आयोजित केल्या जातात. दर महिन्याला “स्वच्छता दिन” पाळला जातो. ग्रामस्वच्छतेसाठी १५ सफाई कर्मचारी कार्यरत आहेत. या उपक्रमामुळे गावाला जिल्हास्तरीय पुरस्कार मिळाला आहे.
ग्रामसेवक कार्यालयात सर्व प्रकारचे दाखले उपलब्ध आहेत – रहिवासी, उत्पन्न, जाती, जन्म, मृत्यू आणि विवाह नोंदणी. “आपले सरकार सेवा केंद्र” द्वारे सर्व दाखले ऑनलाइन उपलब्ध आहेत. सर्व प्रक्रिया पारदर्शक व जलद आहेत. दाखला अर्जदाराला SMS व ईमेलद्वारे स्थिती कळवली जाते. ग्रामपंचायतीने "एक खिडकी प्रणाली" लागू केली आहे. ई-गव्हर्नन्सच्या माध्यमातून सर्व नोंदी डिजिटाइज्ड केल्या आहेत. नागरिकांना अर्ज करताना फोटो आणि ओळखपत्र थेट अपलोड करण्याची सोय आहे. दररोज ५० हून अधिक अर्जांचा निपटारा केला जातो. ऑनलाईन फी पेमेंट सुविधा सुरु आहे. गावातील नागरिकांना दाखले २४ तासांत मिळतात.
ग्रामपंचायत खरसोलीत आरोग्य सेवांना सर्वोच्च प्राधान्य आहे. प्राथमिक आरोग्य केंद्रात दररोज तपासणी व औषधे उपलब्ध आहेत. लसीकरण कार्यक्रम नियमित राबवले जातात. महिलांसाठी स्त्रीरोग तपासणी शिबिरे आयोजित केली जातात. ग्रामपंचायतने आरोग्य जागृतीसाठी “आरोग्य रथ” सुरू केला आहे. स्वच्छ पाणी, स्वच्छ अन्न, आणि व्यायामाबाबत नागरिकांना मार्गदर्शन दिले जाते. गावात रक्तदान शिबिरे दर तीन महिन्यांनी घेतली जातात. प्रसूतीसाठी जिल्हा रुग्णालयाशी समन्वय साधला जातो. विद्यार्थ्यांसाठी दंत तपासणी आणि नेत्र तपासणी केली जाते. ग्रामपंचायतीकडे आपत्कालीन वैद्यकीय संपर्क क्रमांक सदैव सक्रिय आहे.
शेतकऱ्यांच्या आर्थिक उन्नतीसाठी ग्रामपंचायत कृषी सहाय्य योजना राबवते. खत, बियाणे, कीटकनाशके अनुदानावर उपलब्ध करून दिली जातात. कृषी अधिकाऱ्यांकडून शेतकऱ्यांना सल्ला व मार्गदर्शन मिळते. “मनरेगा” अंतर्गत सिंचन व जलसंधारण प्रकल्प चालू आहेत. शेतकऱ्यांसाठी "पीकविमा" आणि "कृषी उपकरण भाडे योजना" कार्यरत आहे. शेततळे, नाला बंधारे, व ड्रीप सिंचन प्रणाली विकसित केली आहे. सेंद्रिय शेतीसाठी प्रशिक्षण शिबिरे आयोजित केली जातात. ग्रामपंचायतीकडून दर वर्षी कृषी प्रदर्शन भरवले जाते. ग्रामविकास कामांमध्ये शेतमाल प्रक्रिया केंद्राचा समावेश आहे. या सर्वामुळे ग्राम अर्थव्यवस्थेत लक्षणीय वाढ झाली आहे.
गावात प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षणाची उत्कृष्ट व्यवस्था आहे. ग्रामपंचायतीच्या देखरेखीखाली दोन अंगणवाड्या कार्यरत आहेत. विद्यार्थ्यांसाठी मोफत गणवेश, पुस्तके व आहार दिला जातो. शाळांमध्ये “वाचन प्रेरणा अभियान” चालते. ग्रामपंचायत शाळा स्वच्छता व नूतनीकरणासाठी निधी देते. बालकांसाठी पोषण आहार योजना राबवली जाते. प्रत्येक मुलीला शिक्षणाची संधी मिळावी म्हणून "बेटी बचाओ, बेटी पढाओ" मोहिम सक्रिय आहे. शाळांमध्ये संगणक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध आहे. पालकांसाठी जनजागृती सभा घेतल्या जातात. विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तावृद्धीसाठी शैक्षणिक मेळावे आयोजित केले जातात.
ग्रामपंचायत खरसोलीने नागरिकांना डिजिटल सुविधेशी जोडण्यासाठी CSC ई-सेवा केंद्र सुरू केले आहे. येथे शासनाच्या सर्व सेवा – दाखले, मतदान नोंदणी, पॅन, आधार, वीजबिल भरणा, पेन्शन, पासपोर्ट – उपलब्ध आहेत. नागरिकांना एकाच ठिकाणी सर्व सुविधा मिळतात. ई-सेवा केंद्रात प्रशिक्षित ऑपरेटर कार्यरत आहेत. डिजिटल पेमेंट आणि ई-गव्हर्नन्सचे प्रशिक्षणही दिले जाते. “डिजिटल साक्षरता अभियान” यशस्वीपणे राबवले गेले आहे. ऑनलाईन अर्जासाठी सहाय्य डेस्क सुरू आहे. सर्व माहिती संगणक नेटवर्कमध्ये सुरक्षित साठवली जाते. नागरिकांना ऑनलाइन रसीद मिळते. या उपक्रमामुळे खरसोली “स्मार्ट व्हिलेज”च्या दिशेने वाटचाल करत आहे.
ग्रामपंचायत खरसोलीने पर्यावरण संरक्षणासाठी हरितग्राम योजना राबवली आहे. दरवर्षी "वृक्षलागवड सप्ताह" साजरा करून गावात १००० पेक्षा जास्त झाडे लावली जातात. प्रत्येक शाळेला २५ झाडांची जबाबदारी दिली आहे. सौरऊर्जेवर चालणारे दिवे व पाणीपंप बसवले आहेत. प्लास्टिक वापरावर बंदी आहे. गावात सेंद्रिय खत वापर प्रोत्साहनासाठी जनजागृती केली जाते. महिलांच्या बचतगटांमार्फत पर्यावरणपूरक पिशव्या तयार केल्या जातात. नाल्यांचे पाणी शुद्ध करण्यासाठी नैसर्गिक प्रक्रिया वापरली जाते. युवक मंडळ पर्यावरण मोहिमा राबवते. या उपक्रमामुळे गावाचे तापमान व प्रदूषणात लक्षणीय घट झाली आहे.
खरसोली गावातील महिला स्वावलंबी बनाव्यात या उद्देशाने महिला बचतगट योजना चालवली जाते. महिलांना शिवणकाम, मसाले उत्पादन, अगरबत्ती, व हातकला प्रशिक्षण दिले जाते. बचतगटांना बँक कर्ज व शासन अनुदान उपलब्ध केले जाते. महिला गट स्थानिक बाजारात उत्पादने विकतात. "महिला सक्षमीकरण सप्ताह" साजरा करून यशस्वी महिलांचा गौरव केला जातो. बालिकांच्या शिक्षणासाठी निधी उभारला जातो. ग्रामपंचायत महिला गटांना डिजिटल पेमेंट प्रणालीशी जोडते. आरोग्य, पोषण, व कायदेशीर साक्षरतेबाबत जनजागृती केली जाते. महिला प्रतिनिधी ग्रामसभेत सक्रिय सहभाग घेतात. या उपक्रमामुळे महिलांचा आत्मविश्वास आणि सामाजिक स्थान वाढले आहे.
“माझी वसुंधरा अभियान” ही महाराष्ट्र शासनाची महत्त्वाची योजना असून ग्रामपंचायत खरसोलीत ती अत्यंत यशस्वीपणे राबवली जाते. या योजनेचा उद्देश आहे — *गाव पातळीवर पर्यावरण संवर्धन, पाणी बचत, स्वच्छ ऊर्जा, जैवविविधता संवर्धन, आणि शाश्वत विकास घडविणे.* ग्रामपंचायतीने गेल्या तीन वर्षांत विविध उपक्रमांतून पर्यावरणाबद्दल जागरूकता निर्माण केली आहे.
या अंतर्गत पाच महत्त्वाचे घटक राबवले जातात:
गावात "हरित सप्ताह", "प्लास्टिक मुक्त दिवस" आणि "झाड लावा झाड जगवा" उपक्रम नियमित आयोजित केले जातात. शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांना पर्यावरण शिक्षण दिले जाते आणि स्वच्छतेचा संदेश दिला जातो. दर रविवारी ग्रामस्थ मिळून नदीकाठ स्वच्छता मोहीम राबवतात. ग्रामपंचायतीच्या प्रयत्नांमुळे खरसोलीला २०२४ साली “माझी वसुंधरा पुरस्कार” प्राप्त झाला आहे.
खरसोली ग्रामपंचायतने या योजनेला लोकचळवळ बनवली असून ग्रामसभांमध्ये पर्यावरणावर चर्चा, नवकल्पना सादरीकरण, आणि युवा मंडळांचा सक्रिय सहभाग दिसून येतो. पुढील उद्दिष्ट “प्लास्टिकमुक्त आणि कार्बन न्यूट्रल गाव” बनवणे आहे.